?? 12 2000 Tijdschrift Veldeke, jaargang 75 - 2000 nummer 6

oud-Veldeke-voorzitter Frans Walraven over:
't Algemein Gesjreve Limburgs

De lètste maonje is d'r gans get te doon gewaes róndj de kwestie van 't A. G. L. De Partij Nieuw Limburg (PNL) haw 'n veurstèl ingedeind bie de Sjtaote van Limburg óm ó.a. te kómme tot de invuiering van dit A.G.L. Omdat aevel 't veursjtèl gaaroets geine sjteun kreeg, woort 't dan ouch verwórpe. De PNL reageierde teleurgesjtèld, mer veural geërgerd.
Mer haw de PNL wirkelik zoväöl rae óm geërgerd te zeen? Volges häör haw veural de Provincie vanaaf de erkènning van 't Limburgs tot sjtreektaal (1997) niks gedaon op dit gebied. Daoróm (?!) koum de PNL mit häör veursjtèl, dat in feite oet 4 óngerdeile besjtóng:

- 't aansjtèlle van 'ne sjtreektaalfunctionaris;
- 't äöpene van 't Limburghoes en 't insjtèlle van 'ne "Raod veur 't Limburgs"
- 't vassjtèlle van de sjtandaardtaal Limburgs mit 't woordebouk dat dao bie heurt (medio meert 2001)
- 't besjikbaar sjtèlle van 'n bedraag van f 150.000,- veur dit projek.

Waat de punte 1 en 2 betruf kan me 't veursjtèl zeen es 'n waal erg late óngersjteuning van processe die allang aan de gang zeen. Waat punt 4 betruf is 't vraem dat waal 'n bedraag van f 150.000,- gevraog wurt, mer dat nurges in 't veursjtèl van óngeveer 30 pagina's wurt oetgelag wie dat geldj gebroek zou mótte waere.
Nurges vintj me 'n concep-begreuting.
De houfzaak bleek punt 3 te zeen: 't vassjtèlle van ein Sjtandaard Limburgs mit 'n woordebouk midde meert 2001. Oet 't PNL-veursjtèl bliek dat ein ónbekènde cómmissie van ónbekènde samesjtèlling zich hie-euver gebuig haet zónger ouch mer ein kóntak gezoch te höbbe mit de vakluuj op dit gebied of mit grote maatsjappelike en culturele organisaties wie Veldeke.
Dees cómmissie is tot de cónclusie gekómme dat 't Maaslands de basis mót zeen veur 't A.G.L. Argumènte hieveur? Gein! Mer waal wurt d'rvan oetgegange dat dit 't Maaslands van Paul Prikken en zien woordebouk mót zeen. Dit Maaslands zouw mótte waere aangevöld mit 't bèste (?!) van jeder Limburgse "tongval" (zowie variaties in 't veursjtèl genuimp waere).
Wie de cómmissie gewirk haet, welke methodes gevolg zeen, welke criterla me wiejer dènk aan te lègke, nurges wurt d'r mit ein woord euver gesjpraoke. Argumènte, verwiezinge nao de oetgebreide vakliteratuur kómme nurges veur. 't Ganse A.G.L.-veursjtèl hink volkómme in de lóch en is gaaroets neit óngerboewd. En taeves zit nemes op zo'n A. G. L. te wachte: 'n breid maatsjappelik draagvlak is d'r neit. Euveriges, van de 30 pagina's teks van dit veursjtèl gaon d'r mer vief euver 't A.G.L. De res hanjelt euver ó.a. "typisch Limburgse cultuur" en 'n algemein historische óntwikkeling van de Limburge.
't Eventueel vassjtèlle van 'n sjtandaardtaal zou jaore en jaore - minstens 20 à 25 - doere.
Woróm zouw dit dan veur medio 2001 mótte gebeure? 't Veursjtèl geit hie neit op in.
Waal waere d'r es "óngersjteuning" nogal get vraem oetsjpraoke gedaon euver 't Limburgs die me boete dit veursjtèl nurges kènt laeze. 'n Paar veurbeelde:
De Limburgse taal is:

- ouder, intacter en oorspronkelijker dan het Nederlands: een Limburger die zijn taal uitstekend beheerst, zou zonder veel moeite met een Middeleeuwer kunnen communiceren
- een van de oudste nog intacte talen van Europa, en
- de Limburgers mogen trots zijn op de eigen identiteit, verankerd in taal en cultuur. Hoewel in historisch perspectief kunstmatig door derden gescheiden, vormen de Oost- en West-Limburgers in werkelijkheld één volk met één taal en één cultuur.

Dit saort oetsjpraoke ruuk waal erg nao de idealistische en nationalistische taalopvatting van de Romantiek oet't midde van de 19e eeuw. 't Is sjus of angerhawf eeuw taalóntwikkeling en -sjtudie aan dit veursjtèl veurbie zeen gegange.
Interessant is 't dan óm te laeze dat die einheid bliekbaar neit zo groot is es veróngersjtèld, want de dialekgroep van Z.-O.-Limburg, 't Ripuarisch (laote v'r zègke Kirkrao en wie omgaeving), wurt door de PNL neit tot 't grote Limburgs geraekend, dat vilt d'r boete.
Argumentatie hieveur? Gein. De PNL bereup zich in häör veursjtèl ouch op 't Europees Handvest voor de Streek- en Minderheidstalen, op basis wovan 't Limburgs in 1997 erkènd is. Mer nurges oet dit Handvest bliek die verplichting; die is d'r gaaroets neit. Sjterker nog, dit veursjtèl is in weze in sjtried mit de geis van 't Handvest dat namelik ó.a. oetgeit van 't behawte en verzörge van de sjtreektale volges gouddoordachte en moderne visies op taal.
't Is natuurlik neit verwónjerlik dat deskundige op 't terrein van de taalkunde en dialectologie verpópzak ware wie ze dit veursjtèl louze en d'r op verzuik van de Provincie cómmentaar op zouwe gaeve. Mit sjerpe analyses en iezersjterke argumente leite ze dan ouch geine vets gans van dit sjtök.

De reacties van de PNL en de A.G.L,-sympathisante ware naovenant. Geine ging in op argumente van de richtige vakluuj, mer waal krege persone en instanties die dae kritiek geleverd hawwe, 'n flinke vaeg oet de pan. Zo woort Veldeke en häör visie sjtevig belachelik gemaak (zónger argumènte natuurlik!), zo woort de sjtreektaalfunctionaris dae op 't punt sjtóng benuimp te waere, èns richtig óngeroet gesjóffeld! 'n Discussie op basis van kènnis van zake en argumènte ging me oet de waeg. Op zich is dat toch neit zo verwónjerlik, want 't PNL-veursjtèl zelf is neit op argumènte geboewd.
Waat daobie bizunjer opvilt, is dat de A.G.L.-sympathisante gein ènkel woord van kritiek hawwe op 't PNL-veursjtèl, hoewaal dao - op z'n zachs gezag - gans get rae veur waar!
Nei, väöl rae óm zich te ergere euver 't aafwieze van häör veursjtèl haw de PNL neit!

Mer laote v'r dees episood aafsjloete. 't Veursjtèl haet al genòg tied en energie gekos en mit dit soort acties is wirkelik nemes gedeind. Ouch de PNL neit en zeker neit es ze op niveau mit wil blieve dènke euver ós Limburgs van noe en de toekóms. De grote verleizer in dees kwestie is aevel 't Limburgs zelf, dat ós toch te kosbaar is óm d'r op zo'n goudkoupe en opportunistische meneier mit óm te gaon.

Nei, es v'r ós wirkelik wille inzètte óm ós taal te behawte, dan zal dat toch mer allein kènne op basis van 'n goud óngerboewd beleid, breid gedrage en tot sjtandj gekómme in aope en constructief euverlèk mit kènnis van zake. 'n Visie die Veldeke allang veursjteit en gans in de lien van 't Europees Handvest lik.

Zittert, Frans Walraven
(Sittards)