24 08 2006 Dagblad De Limburger / Pagina ''Media"

Van Nederlands naar Limburgs...

Door Marlous Flier

Een dikke maand. Meer tijd heeft Wim Kuipers niet om alle twintig afleveringen van De Hemelpaort, de nieuwe dialectsoap van L1, vanuit het Nederlands naar het Limburgs te vertalen. Een flinke klus, zoveel is zeker.

,,Maar vooral ook een uitdaging”, zegt de Maastrichtenaar. ,,En spannend. Wat komt er uit de opslagplaats in mijn hoofd? Daar ben ik erg nieuwsgierig naar.” 
Met die opslagplaats bedoelt Kuipers de bonte verzameling aan kennis over de verschillende Limburgse dialecten die hij al zijn hele leven in zijn brein opslaat. Stel hem een dialectvraag en je krijgt een uitgebreid antwoord. Niet zo gek ook, want Kuipers is degene die al jaren bezig is met zijn idee voor het Algemeen Geschreven Limburgs, een taal waarin alle Limburgers zich zouden moeten herkennen. Het is er nooit echt gekomen, want zijn idee lag overal onder vuur.

Nu krijgt hij met de enorme vertaalklus alsnog zijn zin, want de opdracht is dat hij de Nederlandse scripts naar het Limburgs vertaalt zodat iedere acteur zijn teksten straks in het Limburgs, maar met eigen tongval kan uitspreken. ,,Ik moet de teksten niet letterlijk vertalen, maar volgens het Limburgs idioom”, zegt hij. ,,Daarbij put ik uit alles wat ik in de loop der tijden op mijn eigen harde schijf heb opgeslagen. Als je werk leest van Limburgse schrijvers kun je daaruit opmaken dat ze het in het Nederlands hebben bedacht en daarna naar het Limburgs hebben vertaald. Het is mijn doel om ervoor te zorgen dat dat bij deze serie niet het geval is.”

Om de teksten zoveel mogelijk Limburgse schwung te geven, gebruikt Kuipers allerlei typisch Limburgse uitdrukkingen. ,,Ik moest bijvoorbeeld de zin ‘tot alles in staat zijn’ vertalen. Dat is geworden ‘door kappes en tebak’. En iemand die er boos is, wordt in de serie ‘zo giftig wie een knien’.” Eerst de hele serie door scriptbedrijf Doctor Proctor van Joop van den Ende in het Nederlands laten schrijven en die daarna vertalen.Was het niet makkelijker geweest om meteen een Limburgse auteur aan het werk te zetten? ,,Waarschijnlijk wel, maar vindt maar eens iemand die een soap kan schrijven.Dat is een vak apart.”

Het kan in ieder geval nog leuk worden, als De Hemelpaort uiteindelijk net als de eerste dialectsoap uit Twente - in de successerie Van Jonge Leu en Oale Groond heeft de KRO interesse - wordt uitgezonden door een landelijke omroep. „Dat wordt helemaal een bijzonder avontuur. Want een letterlijke ondertiteling maken van het Limburgs naar het Nederlands, kan echt niet. Dan klopt er niets van.”

12 08 2006 Column van Paul Prikken in Dagblad de Limburger over de eerste Limburgse dialectsoap

Hemelpaort

De 'Hemelpaort' is de werktitel van het dialectdrama dat vanaf volgend jaar in twintig afleveringen op L1-TV uitgezonden wordt. Voorwaar een actuele benaming voor deze (eerste) Limburgse soap, want achter de hemelpoort worden moslimterroristen verwelkomd met 72 maagden. Naar verluidt zijn dat 72 Limburgse maagden die 72 verschillende Limburgse dialecten spreken.

Zo hoort het, want de provincie Limburg heeft voor het hemelse dialectfeuilleton 300.000 euro subsidie uitgetrokken, op voorwaarde dat zoveel mogelijk verschillende Limburgse dialecten aan bod komen. Onder de terreur van de Limburgse verscheidenheid is televisiezender L1 thans op zoek naar acteurs uit alle Limburgse windstreken. Maastrichtenaren die mooi 'boenaotouw' kunnen zeggen, Sittardenaren die 'beier' en 'klasjeneiere' kunnen 'articuleiere', Venlonaren die 'moei flikfloeje', Kerkradenaren die 'jans jood jekke wietse' kunnen vertellen.

De katholieke universiteit van Nijmegen heeft immers uitgerekend dat er 549 verschillende Limburgse dialecten bestaan. Af en toe komen daar nog een paar uitspraakvarianten bij als een Limburger vergeet zijn kunstgebit in te doen, maar grosso modo zou je toch 550 afleveringen van de soap nodig hebben om de cultuurrijkdom van onze provincie uit te dragen. Dat is dan weer wat teveel gevraagd, dus gaan de Limbo's in de soap gezellig door mekaar kwetteren. Iedereen ambassadeur van zijn dorp, tutti-frutti volgens het recept van Veldeke.

De 'hemelpaort' wordt dus de eerste wetenschappelijk onderbouwde soap van de wereld. Een primeur, ware het niet dat zelfs voor een gelijkvloers niemendalletje als een soap toch een scenario geschreven moet worden. Dat wordt momenteel gedaan. Waar? Niet in onze cultuurbevlogen provincie, maar in Amsterdam. Door wie? Niet door onze creatieve dialectminnende schriftstellers maar door Hollanders van het scriptbedrijf Doctor Proctor van Joop van den Ende. In welke taal? Niet in ons rijk en zwaarbevochten dialect, maar in het NEDERLANDS!

Waarom? 1. Omdat er blijkbaar geen Limburgers bekwaam genoeg zijn om een soap te verzinnen. 2. Omdat de acteurs hun tekst niet kunnen lezen als die in de beruchte Sudoku-spelling van Veldeke op papier wordt gezet.

De televisiemakers van L1 hebben al flink buikpijn van hun Limburgse soap nog voor de eerste meter is gedraaid. Maar, ze hebben een oplossing gevonden. Het Nederlands wordt naar het Algemeen Limburgs vertaald! De Limburgse schrijver en oud-journalist Wim Kuipers kreeg de opdracht om het Amsterdamse soapgeschrijf om te zetten in leesbaar algemeen Limburgs. Daarna mogen de acteurs er hun eigen uitspraak aan toevoegen.

Kuipers leurt al twintig jaar met zijn idee van een Algemeen Geschreven Limburgs (AGL) en wordt ook al twee decennia door de provincie, door Veldeke en door Nijmeegse en Leuvense socio-linguďsten te vuur en te zwaard bestreden. En kijk... op het ogenblik dat met veel klaroengeschal de eerste Limburgse dialectensoap wordt afgekondigd valt de hele pseudo-wetenschap van de verscheidenheid van de Limburgse dialecten als een kaartenhuisje in mekaar. Nóndedju, zeggen ze dan in het Algemeen Limburgs.

prikken@limburghuis.nl