THORN s Zondags om vier uur 's ochtends opstaan om het zaagsel voor het processietapijt te verven. Koffie met vlaai op zondagmiddag. Geborgenheid; je thuis voelen. Traditie. Ja: dat alles is te vangen onder Limburg-gevoel'. Maar 2,50 gulden moeten betalen om de abdijkerk van Thorn binnen te mogen: neen. Dat druist in tegen elk Limburg-gevoel en is volstrekt in strijd met de veelgeroemde Limburgse gastvrijheid.
Het Limburg-gevoel. Als het al bestaat, dan moet het hier te vinden zijn, zou je denken. De vereniging Veldeke Limburg, die er al 75 jaar alles aan doet om de Limburgse dialecten te conserveren, heeft dit pittoreske - en buitengewoon Límburgse - stadje uitgekozen om er dit weekeinde haar jubileumfeest te vieren. Met Limburgse artiesten, Limburgse agrarische en artistieke producten, een Limburgs literair café en een Limburgse speakerscorner', om in navolging van Veldeke zelf eens een fraai dialectwoord te gebruiken.
Wellicht zijn er mensen die aan de - ook hier aanwezige - Roermondse stadsreus Sjtuf hun Limburg-gevoel ontlenen. Of wier Limburg-gevoel wordt gevoed door optredende groepen als Ziesjoem uit Maastricht of Thei en Marij uit Tegelen. Voor de een is het Limburg-gevoel geworteld in de Bourgondische aard van de inwoners van de zuidelijkste provincie van ons land; de ander vindt zijn Limburg-gevoel vooral terug met carnaval.
Goeiedag, daar vraag je wat. Limburg-gevoel? "Bestaat er dan ook een Zeeland-gevoel?', kaatst Jos Smeets uit Meerssen gelijk terug. Vast wel, waarom niet? Een gevoel van je ergens thuis voelen, op je gemak, simpelweg omdat je er vandaan komt? O, op díe manier. "Een gevoel van geborgenheid, ja, dat is wel míjn Limburg-gevoel', zegt Jos' echtgenote Annie. "Als je op vakantie bent en je hoort naast je iemand dialect praten, heb je tóch dat gevoel.' Dan komt Jos ook op dreef. "Traditie, dat is voor mij Limburg-gevoel.' De schutterij, de harmonie, de processie, zwarte-pruimenvlaai, dingen van vroeger: die roepen het Limburg-gevoel in hem wakker. Annie: "Op zondag om vier uur opstaan om zaagsel te verven voor de processie. Daar heb je Jos' Limburg-gevoel.'
Terwijl de regen pogingen doet elk Limburg-gevoel te smoren, hebben de vuurleëzers in het Thornse Jeugdhuis de grootste moeite zich boven het drukke geroezemoes verstaanbaar te maken voor alle kinder, kinjer, wichter en poete. In het museum, waar dertien van de vijftien (twee komen er niet opdagen) uitgenodigde dialectauteurs voordragen uit eigen werk, kun je daarentegen een speld horen vallen. Zo ook als Wim Kuipers, afkomstig uit Neel-Roermond, zijn "on-zinnen vol onzin' uitspreekt. Twee regels van een gedicht-in-wording: "Daar moeten er dus nog zo'n 998 bijkomen.' Zíjn Limburg-gevoel? Pfff. "Het ánders-zijn. Het is hier anders dan in de Randstad, anders zelfs dan in Brabant. Een beetje warmer. En de táál, natuurlijk, de táál.'
Daar gaat het Limburg-gevoel van Veldeke natuurlijk in de eerste plaats over: over taal. Over dialect en vooral over de noodzaak dat te beschermen, te behouden en te koesteren. Het is "met verdreet' dat Veldeke-voorzitter Lé Giessen in zijn toespraak vaststelt "det de positie van t Limburgs in die 75 jaor neet wörkelik verbaeterd is'.
Yvonne en Harry Schrijen uit Hoensbroek maken zich evenwel weinig zorgen over de teloorgang van de dialecten. Zij vinden Limburg vooral een erg mooi stukje Nederland. "Waar je ook gaat wandelen in deze provincie: het is overal even mooi. Daar krijg je wel een Limburg-gevoel van.' Voortmijmerend komen ook zij vooral bij vroeger' uit, maar wijzen zichzelf terstond terecht. Alsof het Limburg-gevoel nu niet meer zou bestaan, zeg, kom. "Maar het is nu eenmaal een gevoel. Net als het carnavalsgevoel, dat kun je ook moeilijk uitleggen.' Geen bijdrage aan het Limburg-gevoel levert het vragen van geld voor eventjes binnenkijken in de abdijkerk. Dat kan echt niet, vindt Harry. "Dat is in strijd met de Limburgse gastvrijheid.'
Op de Limburgse markt op het abdijcomplex, in de kraam van Veldeke (Voor Elk Limburgs Dialect Een Krachtige Eenheid'), hangt een pamflet met de tekst Weë zien moderstaol eert, is 't Limburgersjap weert'. Maar wat als je moeder nou toevallig Tilburgs spreekt? Dan is je kans op dat Limburgersjap' dus meteen mooi verkeken. Kun je hier geboren zijn en getogen en nog zo je best doen Plat Wieërs te kallen: rasecht word je nooit. Het is deze vorm van nationalistisch provincialisme die geen deel uitmaakt van het Limburg-gevoel. Althans: niet van het míjne.

maandag, 03 september 2001