Dagblad de Limburger, zaterdag 15 02 2003 (pagina Opinie)

Dialectvereniging Veldeke heeft na diepgravend onderzoek een lijst met Limburgse plaatsnamen samengesteld. In het dialect, dus in Valkenburg woedt nu de strijd tussen aanhangers van 'Valkeberg' en 'Vallekeberreg'. Toch adviseert de provincie de gemeenten de plaatsnaamborden aan te passen. Is het niet de hoogste tijd met deze onzin te kappen?

Wessem wordt Wèssem. Applaus! Subsidie!

door Wido Smeets

Trillend van de zenuwen klap ik mijn laptop open, bibberend zoek ik mijn weg op het internet. Vlug, vlug naar de website van Veldeke, de propagandisten van de Limburgse streektalen. Het onleesbare, in een studeerkamerdialect opgestelde mission statement van het bestuur sla ik over. Snel! Snel! Naar de lijst met Limburgse plaatsnamen in het dialect.

Natuurlijk ben ik vooral benieuwd wat de dialect-Gestapo met de spelling van mijn geboortedorp Wessem heeft gedaan. Een academisch voorbeeld, want dit oeroude Maasdorp (opgravingen die duiden op bewoning ten tijde van Kelten en Romeinen, stadsrechten in 1118) wordt van Johannesburg tot Noordpool gewoon Wessem genoemd. Je schrijft het zoals je het uitspreekt. En omgekeerd. Lekker makkelijk.

Had je gedacht!
De uit de löss ontsproten Veldeke-taalvorsers zijn na maandenlang veldwerk op de Steenweg, de Groenstraat en de Burgemeester Joostenlaan tot de slotsom gekomen dat je Wessem in het plaatselijke (?) dialect hoort uit te spreken als Wèssem. Dat is een belangwekkende vondst, want sinds de Napoleontische tijd is in Wessem niemand meer waargenomen die de klemtoon op een andere dan de eerste lettergreep dorst te leggen.
Serieus, wat moet een mens met deze ongein?
Bij de presentatie van de lijst plaatsnamen in het dialect, afgelopen maandag, heeft gedeputeerde Martin Eurlings al verongelijkt gereageerd op de dialectspelling van zijn woonplaats Valkenburg. Die luidt Valkeberg, althans volgens de Veldeke-speurneuzen. Eurlings was behoorlijk verpopzakt. "Ik weet absoluut zeker dat ik in Vallekeberreg woon.'
Erkent hij hiermee niet in één volzin dat hij door zijn steun aan deze exercities een hoop gemeenschapsgeld in de bodemloze dialect-put gooit?
Nee hoor.
Ondanks zijn bezwaar - dat waarschijnlijk voor elke plaatsnaam geldt - blijkt de blijmoedige Valkenburger wèl van mening dat de Limburgse gemeenten iets met de Veldeke-lijst moeten doen. Bij voorbeeld door tweetalige plaatsnaamborden te introduceren. Zodat bezoekers van mijn dierbare geboortedorp bij het binnenrijden worden getrakteerd op de verhelderende aanduiding Wessem/Wèssem.

Waar dat toe dient?
Eurlings: "Om te benadrukken dat Limburg een tikkie anders is...'
Anders dan wie? Niemand is toch hetzelfde?
"... en ter bevestiging van de lokale identiteit.'
Tja.
Je moet er wel erg beroerd aan toe zijn als je voor de bevestiging van je identiteit een tweetalig plaatsnaambordje nodig hebt.
Zou de Utrechtenaar zich in zijn identiteit bevestigd zien als op er plaatsnaamborden de toevoeging Utrèg verschijnt? Voelt de Groninger zich innerlijk gesterkt als we de aanduiding Grunninge zien bij het betreden van de bebouwde kom? Zo slecht zullen ze er daar toch niet aan toe zijn?

Uiteindelijk dient het allemaal om van Limburg, naar Fries voorbeeld, op termijn een tweetalige provincie te maken, de natte droom van de meeste dialectofielen.
Dat is voorwaar iets om naar uit te kijken.
In Friesland heeft het Anti Discriminatie Bureau Fryslàn (de eerste drie woorden hebben kennelijk geen equivalent in het Fries) treinmachinisten van de NS aan de schandpaal genageld. Tien procent van de NS'ers, een onthutsend laag percentage trouwens, weigert bij aankomst op een station de plaatsnaam in het Fries uit te spreken.

Als Veldeke, het pad geëffend door het Limburgse provinciebestuur, zijn zin krijgt, mogen we vrezen voor vergelijkbare taferelen. Dan wordt er ooit een buschauffeur geschorst omdat hij bij de twee haltes in mijn geboortedorp 'Wessem' door de intercom laten schallen, terwijl het toch 'Wèssem' moet zijn. Achterin de bus zat, met zonnebril, pet en opgeslagen kraag, een Veldeke-verklikker om de dictie van de chauffeur te controleren. Hij had ook al in zijn boekje staan dat de meeste Hermes-chauffeurs een stuk of vijf haltes eerder 'Grathem' aankondigen, terwijl het toch echt 'Gratem' (proef het verschil) is.

Ik was niet van plan te gaan stemmen, op 11 maart, bij de provinciale verkiezingen. Maar als er een partij is die vóór die datum publiekelijk uitspreekt dat er een eind moet komen aan het geleur met dialecten, verander ik mijn voornemen meteen. De tonnen aan euro's die de provincie hier jaarlijks instopt - is het niet de hoogste tijd daarmee te kappen, dames en heren politici?

W. Smeets is journalist bij deze krant.

Nvdr:
(de lijst met plaatsnamen staat op de website www.veldeke.net)
Veldeke heeft op 22 02 2003 op dit artikel gereageerd. Zie ons archief.)
In dit debat kwamen bij de krant ook twee lezersbrieven binnen. Zie ons archief: lezer 1; lezer 2  
Wim Kuipers publiceerde in 26 02 2003 ook een reactie in Dagblade De Limburger (zie ons archief)
Paul Prikken had het in zijn dialectcolumn in dezelfde krant over het verschil tussen Remunj en Remuunj.